Van rekenschap naar reflectie

Verantwoording hoeft voor scholen geen ‘moetje’ te zijn! Verantwoording kan ook bijdragen aan een lerende organisatie, draagvlak in de omgeving en aan publieke waarde creatie. Lees ons rapport ‘Van rekenschap naar reflectie’ met tips, tools en praktijkervaringen en maak een zelfanalyse met de Verantwoordingsscan.

Van Rekenschap naar Reflectie (2021) – Van Montfort, Lindemann, Kuitenbrouwer en Bokhorst

Zie ook:

Interview LEARN! Newsletter October 2020


By Alissa Postpischil

In one of your current projects, you work with school boards to improve their public accountability. Tell me about the work..

We are organizing network meetings and offer them evidence or theory-based information on how they can improve their public accountability. In the network, the members of 30 different school boards feedback on each other’s work and discuss questions and issues that come up in their own organisation. As a research team, we offer them evidence-informed feedback to progress their thinking and work. This approach or ‘action research’ involves constant dialogue where we also get their insights on how we can further develop our theoretical frameworks and concepts.

Can you give an example of the type of feedback you offer and how you try to improve their public accountability?
Currently, we are developing an accountability scan that can be used to analyze an organization. The scan evaluates how people in the organization think about public accountability. We discovered throughout the project that it is very important for successfully implementing improvements to know how far an organization already is, how far people of the organization think the organization is and how people of the organization judge the relevance of public accountability. Sometimes those at the top are very ambitious in involving stakeholders in the accountability of the organisation, or in reporting about performance or other aspects of schooling, but find that staff in their schools are not on board. The accountability scan can offer such insights and a view of how people view the relevance and need for public accountability of the organisation. Improving public accountability is really difficult if staff are not on board, so that is the first step they would then need to address.

The scan is an output of this project and we are currently pilot testing the instrument. The next step in the project is to ask school boards to use it in advance of our network meetings and bring the outcomes to the session for further discussion and action planning.

What does this scan look like?
It is an online tool that takes 10 minutes for people to fill in. We ask people not to think too long before they answer questions, they should just answer based on their feelings and their personal views.

What inspires you to do this project?

I always aim to do work that is relevant for practitioners. If practitioners say: ‘oh that is a nice academic idea, but it is not relevant for us’, it would not be that interesting for me. When we asked school boards to participate in these networks, it was remarkable how many people thought our project is relevant and wanted to be part of it. This was very reassuring.

Was the project a success so far? Did the schools improve their public accountability? Do you have examples of what they changed?

Yes, definitely. At the beginning of the project, we developed a plan with every participant; in every meeting, we discuss how far they are in implementing the plan. We know already that quite a few have done substantial work to improve their public accountability. Some are involving their stakeholders in the policy of the school and report more transparently and comprehensively. The participants told us that they have developed many new ideas on how to make compact but meaningful annual reports, including concise descriptions of goal achievement and actions taken in case goals were not met. These are just a few examples of the progress they made throughout this project. But it also appeared to be difficult to keep a sense of urgency for accountability issues, especially in these times of Corona.

What future plans do you have for this project?
At this moment we are in conversation with the Department of Education about potentially scaling up. Our current group is already relatively large but if you look at the total population of school boards there are still many boards who are not participating. This is what we are looking into now, how can we make the tools that we offer available to a broader audience.

How come that a political scientist works in the field of education?

In my whole career, I am mainly interested in two topics: public governance and accountability issues on the one hand and public-private partnerships on the other. Within these topics, I already did a lot of research in social housing, pension funds, child care, urban development, and so on. I always switch from field to field. For the past five, six years, I have worked in education. Public governance, accountability and public-private partnerships are topics that are relevant across all sorts of fields. What interests me is to compare these fields and transfer knowledge from one field to another. I am of course interested in education, but it is not my main interest. Who knows… maybe in four/five years I will work in another domain.

One last question, when you think back to your own school/university time, do you have a class that you found exemplary?

Oh, I have to go back to my classes about 30 years ago. I had two classes that impressed me. They were both about philosophy. There was one class that was given by Prof. Assoun; he was a French professor who told us about Freud and Lacan. The other class was given by Prof. Koen Boeij and he was a Belgian professor. He told us about Marx and Hegel. In the class about Freud and Lacan, we learned about how individuals function, how we become the man or woman that we are now. The other course was about how societies become what they are now and about the logic of a developing society. Both classes changed my thinking and perspective of the world fundamentally. Those two classes actually inspired me to give philosophy classes for practitioners myself now. The course is called leadership and philosophy. In this course, we try to teach managers different perspectives and enable them to question their practice. Here, we also talk about Foucault. The work of Foucault can be an eye-opener for managers to realize several disciplinary techniques in their organization that they considered as normal and were not aware of. We also developed a VUsummerschool titled ‘The city through the philosopher’s eyes’ in which we will introduce students to the practical world of philosophy and learn how to look at the city through the philosopher’s eyes. After each meeting participants go into the city, walk and watch, and make pictures or a short movie with a philosophical concept in mind and present this to the group afterwards. Unfortunately due to Corona the Summerschool had to be cancelled this year, but maybe it can go ahead next year. It is great to be able to teach something that was so inspiring to me in my own school career.

Samenwerken voor leefbare steden

Meer informatie over een van de hoofdstukken ? Neem contact op met Cor van Montfort ( of Ank Michels (
Zie ook:

Effectstudie naar het Vernieuwde Onderwijstoezicht

De effectstudie naar het Vernieuwde Onderwijstoezicht is gepubliceerd. De studie is uitgevoerd door onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen en de Vrije Universiteit Amsterdam.

Zie: Effectstudie van het Vernieuwde Onderwijstoezicht (2020)

Voornaamste conclusies:

  1. De beleidstheorie die ten grondslag ligt aan het Vernieuwde Toezicht gaat vooral uit van de wijze waarop het bestuur, in interactie met de omgeving de onderwijskwaliteit verbetert, maar doet onvoldoende recht aan het samenspel van processen binnen onderwijsorganisaties om onderwijskwaliteit te verbeteren.
  2. De nadruk op verbetering via het bestuur betekent dat de inspectie maar ten dele aangrijpt op processen die onderwijskwaliteit beïnvloeden.
  3. De effecten van het Vernieuwde Toezicht op onderwijskwaliteit zijn (nog) niet vast te stellen.
  4. De dubbele ambitie van het Vernieuwde Toezicht om te waarborgen en te stimuleren en de onduidelijkheid in hoe beiden worden ingevuld leidt in het veld tot onzekerheid en verwarring en daardoor voelen niet alle besturen zich uitgenodigd om ‘het eigen verhaal te vertellen’, te investeren in ‘eigen aspecten van kwaliteit’ en invulling te geven aan de eigen besturingsfilosofie.

Aanbevelingen voor de inspectie
Aanbeveling 1: Herijk de beleidstheorie achter het VT en houd daarbij rekening met het fit dat er meerdere routes zijn om tot betere onderwijskwaliteit te komen (zie de relaties in het causale relatiediagram, in Figuur 3).
Aanbeveling 2: Wees bij inspectiebezoeken duidelijk over het doel en het onderzoekskader. Maak duidelijk waar ‘het
eigen verhaal ‘ van de instelling en waar ‘externe normen’ (zoals wetgeving en inspectiekader) leidend zijn.
Aanbeveling 3: Houd als inspectie gezien de beperkte en indirecte bijdrage die de inspectie kan leveren aan het leren en verbeteren, de eigen toezichtambities op dit punt realistisch.
Aanbeveling 4: Bepaal voorafgaand aan, en tijdens een inspectiebezoek waar de inspectie ten aanzien van ‘leren en verbeteren’ de meeste toegevoegde waarde kan hebben en stem daar je toezicht op af.

Publieke waarde door samenwerking in het middelbaar beroepsonderwijs

Ons team waarin de Vrije Universiteit, de Hogeschool Arnhem Nijmegen en SEO participeren is gestart met het onderzoek naar hoe en onder welke condities samenwerking in het middelbaar beroepsonderwijs kan bijdragen aan het tot stand brengen van duurzame publieke waarde.

Van :

“Dit onderzoek brengt actuele vormen van horizontale samenwerking in het mbo in beeld en gaat na hoe deze bijdragen aan een responsief curriculum en regionale innovatiekracht. Het onderzoek gaat uit van het theoretisch concept ‘public value management’. Een responsief curriculum en innovatiekracht worden gezien als het met de samenwerking (mede) te realiseren doel. Uitgangspunt is dat hulpbronnen (organizational capacity) en steun in de omgeving (authorizing environment) relevant zijn bij de realisatie van publieke waarde door middel van samenwerking. Aan de hand van dit conceptueel kader worden factoren die bijdragen aan resp. belemmerend werken voor de realisatie van publieke waarde in de regio in kaart gebracht. Het onderzoek wordt uitgevoerd door middel van een literatuuronderzoek, twaalf zorgvuldig geselecteerde gevalsstudies en een actie-onderzoek met de aan de gevalsstudies deelnemende mbo-instellingen. Voor de deelnemende mbo-instellingen levert het onderzoek inzicht op in de regionale samenwerking en de mogelijkheden tot verbetering/bestendiging daarvan. Tevens ontwikkelen de onderzoekers een instrument waarmee andere instellingen hun samenwerkingsrelaties kunnen analyseren.”

Leiderschap en filosofie


Al vijf jaar verzorgen we vanuit Overdenkwerk ( filosofische denksessies voor bestuurders en toezichthouders in het publieke domein. Terug naar de filosofische basis van je eigen manier van denken en kennismaken met nieuwe perspectieven. Tot grote tevredenheid van de deelnemers.

We starten dit voorjaar met een nieuwe reeks Filosofie en leiderschap: leiderschap als een balans tussen pathos, ethos en logos.


Rapport Algemene Rekenkamer Aruba over publiek-private samenwerking

Op dinsdag 26 november 2019 publiceerde de Algemene Rekenkamer van Aruba het rapport Publiek Private Samenwerking. Een onderzoek naar het contractbeheer en de infIk was als extern projectleider verbonden aan dit project.ormatievoorziening bij de projecten Green Corridor en Watty Vos Boulevard’. Ik was als extern projectleider verbonden aan dit project. We hebben de volgende onderwerpen onderzocht: (onderdelen van) de onderliggende contracten, het contractmanagement, de onderlinge samenwerking tussen de betrokken ministeries en de informatievoorziening aan de Staten.

Het rapport kan hier worden gedownload:

De rekenkamer trekt vier conclusies:

  • Het projectmanagement van beide projecten is op de onderzochte onderdelen op orde.
  • De samenwerking tussen de Dienst Openbare Werken en de Dienst Financiën zou moeten worden vebeterd. De Dienst Financiën zou beter in positie moeten worden gebracht.
  • De informatievoorziening aan de Staten (o.a. de verplichte tussenrapportages) kan worden verbeterd: minder details en een betere koppeling van financiële en niet-financiële informatie
  • De financiële dekking op de lange termijn van beide projecten is nog steeds onduidelijk. Dit vormt een financieel risico voor het Land.

Het rapport is tijdens een besloten zitting aan de Staten gepresenteerd en uitvoerig bediscussieerd. Daarna is het rapport tijdens een druk bezochte persconferentie toegelicht aan de pers.

Advies Onderwijsraad ‘Samen ten dienste van de school’

Als lid van de Onderwijsraad en commissievoorzitter mocht ik op 18 november 2019 het advies van de Onderwijsraad ‘Samen ten dienste van de School’ presenteren in de Bloemcampschool in Wassenaar.

“De vraag vanuit scholen en het aanbod van educatieve dienstverleners zoals methodemakers, toetsontwikkelaars, adviseurs, trainers en onderzoekers sluiten op dit moment niet goed op elkaar aan. Een goede afstemming is belangrijk omdat educatieve dienstverlening moet bijdragen aan kwaliteit en vernieuwing van onderwijs. Daarom vindt de Onderwijsraad dat scholen en aanbieders samen moeten optrekken bij het vaststellen van de behoeften van scholen en bij het ontwikkelen en evalueren van het aanbod.”




Workshops en masterclasses augustus – oktober 2019

  • Masterclass Leergang Bestuur en Toezicht, Zijlstra-instituut VU, 24-9-2019
  • Presentatie tussenresultaten evaluatie bestuursgericht toezicht door de Onderwijsinspectie, Utrecht, 28-9-2019
  • Gastcollege ‘Freedom and the Good Life’, VU Amsterdam, 2-10-2019
  • Masterclass Publiek-private samenwerking (i.s.m. Van Doorne) voor wethouders, 4-10-2019
  • Masterclass Verantwoording en verzelfstandiging, Leergang Certified Public Controller, Zijlstra-instituut VU, 8-10-2019
  • Presentatie over de Wet Modernisering Universitair Bestuur (MUB), Universiteit van Amsterdam, 10-10-2019
  • Filosofische denksessie voor bestuurders en toezichthouders (i.s.m. Overdenkwerk), Amersfoort. Over ‘Pathos & Logos’ op 15 en 16 oktober 2019 in Leusden
  • Presentatie over verantwoording, Ministerie van OCW, denksessie Verantwoording, over perspectieven op verantwoording en actienetwerken rondom verantwoording in het Voortgezet Onderwijs, 28-10-2019, Den Haag